7 april 2026

Restauratieproject De Botenloods Fort Sabina bijna afgerond

Artikel BN DeStem over restauratieproject De Botenloods: Wim van den Broek

Uniek stuk erfgoed gerestaureerd: botenloods fort Sabina herrijst

Het had niet veel gescheeld of de botenloods bij Fort Sabina was aan de slopershamer ten onder gegaan. „Of in elkaar gezakt, want het driedelige gebouw heeft de tand des tijds amper weten te doorstaan”, zegt Ans Wijtvliet, penningmeester van Stichting Botenloods Sabina.

Het is dankzij een miljoeneninjectie van het Rijk dat het voormalige militaire complex in Heijningen gered is. „Als stichting kregen we het restauratiegeld nooit bij elkaar. Gemeente en provincie hebben het ministerie van Cultuur weten aan te sporen tot een stevige bijdrage. Gelukkig zagen ze ook in Den Haag in dat dit een vrij uniek stukje militair erfgoed is. Alleen in Brielle staat nog een torpedoloods, waar je overigens niet in mag.”

Dat wordt met de botenloods Sabina op het gelijknamige fort wel anders. Na herstelwerkzaamheden van een jaar kan de Bergse restaurateur Cauwenborgh het gebouw in april opleveren.

Fortvrijwilliger René van Kleeff zag toe op de bouw en zorgde dat metselaars, installateurs, timmerlui en stratenmakers niets tekort kwamen. „Eerst moesten we nog flink puinruimen. Er lag van alles, tot een complete zeilboot toe. Daarna is het werk begonnen. Op twee winterse weken na is de bouw probleemloos verlopen.”

De oude nautische opslagplaats bestaat uit drie beuken. De westelijke beuk wordt ingericht als kantoor- en atelierruimte. Daar zijn sanitair en een keukenblok ingebouwd. De oostelijke beuk wordt overkapt zodat een overdekt terras ontstaat, waar bijvoorbeeld culturele activiteiten kunnen plaatsvinden. De middenbeuk wordt een binnentuin.

Met een totale oppervlakte van 900 vierkante meter zijn de mogelijkheden legio, ook voor horeca. „Studenten hebben vanuit de voormalige Erfgoedfabriek mee mogen denken over een toekomstige bestemming. Daar kwamen leuke, maar moeilijk te verwezenlijken suggesties als een onderwater aquarium of een bed & breakfast uit voort.”

Soldaten en padvinders

De laatste soldaten die hier als torpedist hebben gewerkt, zijn al een eeuw verdwenen. Daarna zaten de padvinders uit Willemstad er een tijdlang in, maar begin jaren 90 kwam het complex leeg te staan.

Door een grote brand in 1996 raakte het gebouw steeds verder in verval. De veel hogere torpedoloods, die oorspronkelijk naast de botenloods stond, werd in 1984 pardoes afgebroken. „Jammer, want zij horen eigenlijk bij het verhaal van fort Sabina en die verkeerde in een betere staat dan de botenloods”, aldus Ans Wijtvliet.

Beide loodsen zijn gebouwd in 1881 toen de Frans-Pruisische oorlog woedde en Nederland zich bewapende tegen mogelijke aanvallen vanaf het water. Wijtvliet: „Nederland moest beter beschermd worden. De loods stond vol vlotten, sloepen en karkassen voor het transport en het verankeren van elektroschoktorpedo’s. Die konden met een druk op de knop vanuit de botenloods worden aangestuurd richting de vijandelijke vloot.”

Zo werd het risico dat een nationaal schip tegen een mijn zou opvaren kleiner

Ans Wijtvliet,Stichting Botenloods Sabina

De torpedo’s lagen aan een ketting op de zee- en rivierbodem. In tegenstelling tot vaste mijnen waren zij met kabels aan het vasteland verbonden en op afstand bediend. Wijtvliet: „Zo werd het risico dat een nationaal schip tegen een mijn zou opvaren kleiner.”

De stichting hoopt dat nazaten van torpedisten via overlevering nog verhalen kunnen aandragen over het werk en leven op het fort, waar in de 19e eeuw van de 540 gelegerde militairen er 102 tot het Korps Torpedisten behoorden. „Want aan een gebouw in nieuwe stenen heb je niet zo veel”, zegt Wijtvliet. „Het heeft pas waarde als ook de verhalen, die zich hier afspeelden, verteld kunnen worden.”

Botenloods Sabina wordt op 10 april opgeleverd. In mei wil de stichting nog een officieel openingsmoment inlassen.